Wat is een risico inventarisatie en evaluatie precies? Veel werkgevers weten dat een RI&E verplicht is, maar niet altijd wat er concreet in moet staan of wat het doel ervan is.

Een risico inventarisatie en evaluatie, afgekort RI&E, is een wettelijk verplicht document waarin een organisatie alle arbeidsrisico’s in kaart brengt, beoordeelt en vastlegt welke maatregelen nodig zijn om deze risico’s te beheersen. De RI&E vormt de basis van het arbobeleid en helpt om ongevallen, verzuim en gezondheidsklachten te voorkomen.

Waarom bestaat de RI&E?

De verplichting voor een RI&E is vastgelegd in artikel 5 van de Arbowet. In lid 1 valt te lezen: 

"Bij het voeren van het arbeidsomstandighedenbeleid legt de werkgever in een inventarisatie en evaluatie schriftelijk vast welke risico's de arbeid voor de werknemers met zich brengt. Deze risico-inventarisatie en -evaluatie bevat tevens een beschrijving van de gevaren en de risico-beperkende maatregelen en de risico's voor bijzondere categorieën van werknemers." 

Iedere werkgever met personeel moet onderzoeken of het werk risico’s met zich meebrengt voor medewerkers. Het idee hierachter is eenvoudig: risico’s moet je vooraf signaleren en aanpakken, niet pas nadat er iets misgaat. Een RI&E dwingt organisaties om structureel naar veiligheid en gezondheid te kijken.

De verplichting geldt voor vrijwel alle werkgevers. Ook medewerkers met een tijdelijk contract, stagiaires en oproepkrachten tellen mee. Heeft een organisatie geen RI&E, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie handhavend optreden.

Wat staat er in een risico inventarisatie en evaluatie?

Een goede RI&E bestaat uit drie vaste onderdelen.

1. Inventarisatie van risico’s

In dit deel worden alle mogelijke gevaren binnen de organisatie beschreven. Denk bijvoorbeeld aan:

• Fysieke belasting zoals tillen of repeterende handelingen

• Werken met gevaarlijke stoffen

• Geluid en trillingen

• Machineveiligheid

• Brand- en explosiegevaar

• Psychosociale arbeidsbelasting zoals werkdruk of ongewenst gedrag

• Beeldschermwerk

Het gaat hierbij niet alleen om zichtbare risico’s, maar ook om factoren die minder snel opvallen maar wel invloed hebben op gezondheid en welzijn.

2. Evaluatie van risico’s

Na het inventariseren volgt de beoordeling. Per risico wordt gekeken:

• Hoe groot is de kans dat het voorkomt?

• Wat zijn de mogelijke gevolgen?

Op basis hiervan wordt duidelijk welke risico’s het eerst aandacht vragen. Bij de evaluatie wordt de kans berekend aan de hand van blootstelling, waarschijnlijkheid en effect van het risico. Tevens moet de basisrisicofactor worden bepaald, teruggaan naar de basis, hoe heeft het risico kunnen ontstaan en hoe kunnen we het voorkomen. Bijvoorbeeld dat medewerkers bij de inkoop van een machine al aan de voorzijde erbij betrokken worden.

3. Plan van aanpak

De RI&E is pas compleet wanneer er een plan van aanpak is toegevoegd. In het plan van aanpak staat:

• Welke maatregelen worden genomen (bijvoorbeeld arbeidshygiënische strategie volgen)

• Wie verantwoordelijk is

• Binnen welke termijn het wordt uitgevoerd

• Wat de nieuwe risicobeoordeling is geworden
  

Voorbeelden van vervolgstappen in het plan van aanpak

Een plan van aanpak wordt sterker als het niet blijft bij “we gaan dit oplossen”, maar meteen concreet maakt wat er gaat gebeuren. Voorbeelden van vervolgstappen:

• Technische maatregelen

  • Afzuiging plaatsen of verbeteren bij stof of dampen

  • Machine afschermen, noodstop controleren en lockout-tagout invoeren

  • Geluidsreducerende omkasting of stiller gereedschap aanschaffen

• Organisatorische maatregelen

  • Werkplekinstructies aanscherpen en zichtbaar ophangen

  • Taakroulatie invoeren om overbelasting te beperken

  • Onderhouds- en inspectieschema vastleggen en opvolgen

• Persoonsgebonden maatregelen

  • PBM-beleid verbeteren: uitgifte, pasvorm, onderhoud en toezicht

  • Extra instructie en training, bijvoorbeeld veilig werken met een heftruck of rolsteiger

  • Periodieke voorlichting over werkdruk, agressie of ongewenst gedrag

• Controle en borging

  • Actiepunten opnemen in een maandelijkse veiligheidsronde

  • KPI’s afspreken, zoals incidentmeldingen, opvolging van acties en auditresultaten

  • Evaluatiemoment plannen: wat is uitgevoerd en wat werkt wel of niet?

Zo wordt het PvA een werkdocument dat je helpt om de RI&E dynamisch te houden. Het is een levend document, niet iets wat je een keer maakt en vervolgens op de plank legt.

Hoe stel je een RI&E op?

Een risico inventarisatie en evaluatie opstellen gebeurt meestal in een aantal stappen.

Je start met de voorbereiding: wie betrek je, welke locaties en processen neem je mee en welk instrument gebruik je? De preventiemedewerker is vaak een vaste spil en omdat de ondernemingsraad instemmingsrecht heeft op het PvA, moeten ook zij altijd betrokken worden bij het proces.

Daarna volgt de inventarisatie. Dat kan per afdeling, per werkproces of per functie. Veel organisaties werken met een erkend branche-instrument, omdat dat vaak sneller en herkenbaarder is. Dit is geen verplichting en niet voor iedere branche is een erkend instrument.

Vervolgens beoordeel je de risico’s en stel je prioriteiten. Daarna werk je het plan van aanpak uit, met concrete maatregelen, termijnen en verantwoordelijkheden.

Tot slot: de RI&E moet actueel blijven. Bij veranderingen in processen, nieuwe machines, verbouwingen of na incidenten hoort een update.

Zelf RI&E uitvoeren of uitbesteden?

Een RI&E kun je in sommige gevallen zelf uitvoeren, bijvoorbeeld wanneer je organisatie overzichtelijk is en je gebruikmaakt van een erkend branche-instrument.

Bij complexere risico’s, zoals werken met gevaarlijke stoffen, explosiegevaar, zware fysieke belasting of psychosociale arbeidsbelasting, kan het verstandig zijn om een externe partij in te schakelen.

Onze adviseurs kunnen:

• De volledige RI&E uitvoeren (dus de RI&E rapportage, het PvA en een toetsingsrapportage)

• Het plan van aanpak opstellen met concrete en haalbare maatregelen

• De RI&E toetsen wanneer dat verplicht is

• Verdiepende onderzoeken uitvoeren, bijvoorbeeld blootstellingsmetingen of nadere risicoanalyses

• Ondersteunen bij de implementatie van maatregelen binnen de organisatie

Zo wordt de RI&E niet alleen een verplicht document, maar een praktisch instrument dat helpt om veiligheid en gezondheid op de werkvloer daadwerkelijk te verbeteren. Meer weten? Neem vandaag nog contact met ons op.

Toetsing van de RI&E

In veel situaties moet een RI&E worden getoetst. Met toetsing wordt bedoeld dat een arbokerndeskundige beoordeelt of:

• Het plan voldoet aan de wettelijke eisen

• De belangrijkste risico’s inclusief achterliggende grondoorzaken meegenomen

• De beoordeling logisch en onderbouwd is

• Het plan van aanpak aansluit bij de risico’s en realistisch uitvoerbaar is

Afhankelijk van je organisatie en de manier waarop je de RI&E opstelt, kan toetsing verplicht zijn door een gecertificeerde arbokerndeskundige, zoals een hogere veiligheidskundige, arbeidshygiënist, arbeids- en organisatiedeskundige of bedrijfsarts.

Voor sommige kleine organisaties kan er een uitzondering gelden, bijvoorbeeld wanneer je werkt met een erkend branche-instrument en aan de voorwaarden voldoet. In de praktijk is het verstandig om toetsing niet te zien als een formaliteit, maar als een kwaliteitscheck die voorkomt dat je belangrijke risico’s mist.

Veelgemaakte fouten bij een RI&E

In de praktijk gaat het vaak mis op dezelfde punten. Dit zijn fouten die je beter kunt voorkomen:

• De RI&E wordt een invuloefening
  Het document is er om te voldoen aan de wetgeving, maar acties worden niet uitgevoerd.

• Het plan van aanpak is te vaag
  Termen als “aandacht voor” of “verbeteren” zonder eigenaar, datum of concrete maatregel zorgen dat er niets gebeurt.

• De RI&E wordt niet bijgewerkt
  Nieuwe machines, andere werkwijzen of reorganisaties, maar de RI&E blijft hetzelfde.

• Medewerkers worden niet betrokken
  Terwijl juist zij zien waar het dagelijks knelt of mis kan gaan.

• Alleen fysieke risico’s krijgen aandacht
  Werkdruk, agressie, ongewenst gedrag en andere psychosociale risico’s blijven onderbelicht.

Een RI&E werkt pas echt goed als je hem gebruikt als stuurmiddel voor het verbeteren van veiligheid en gezondheid. Wil je aan de slag met jouw RI&E? Onze adviseurs helpen je graag verder.